Ciekawe miejsca w sieci
Nie potrzebowa³ dalej mówiæ. Domysli³a siê ca³ej historii. Jasne teraz by³o, skad znalaz³y siê pieniadze na ten dom, sklep i ziemiê. Ale có¿? Nie by³o to ¿adna niespodzianka. Zdziwi³a siê tylko, ¿e ja niczym ta wiadomosæ nie poruszy³a. W³asciwie powinna by siê cieszyæ strachem i niepewnoscia Litowki. Nie czu³a jednak niczego, co by choæ za u³amek radosci mog³o uchodziæ. By³a znu¿ona, to wszystko. Znu¿ona zmêczeniem fizycznym, zwierzêcym, wyprutym z jakichkolwiek uczuæ, chêci, po¿adañ.
Ostatnio coraz czêsciej wpada³a w taki nastrój. Nie chcia³a go. Ale nie chcia³a wówczas tylko, gdy by³ poza nia. W nim nie istnia³o tak lub nie. Czasem, gdy budzi³a siê w srodku nocy przy boku przygodnego kochanka, ogarnia³o ja przera¿enie, tak nagle jasnym siê dla niej stawa³o, i¿ w chwili zdawa³oby siê wykluczajacej samotnosæ by³a w rzeczywistosci nie do wyra¿enia samotna. Samotna samotnoscia najokrutniejsza, która ka¿dy cz³owiek musi raz prze¿yæ, choæby to mia³o na niego spasæ dopiero w godzinie smierci. „Ale czy¿ istnieje w ¿yciu cz³owieka cokolwiek niezwyk³ego - mysla³a nieraz - co by jednoczesnie nie zbli¿a³o ku smierci? Przy pewnym natê¿eniu uczuæ, lub przy zamieraniu ich zbyt bezwzglêdnym, zawsze smieræ zaglada nam w oczy”.
Przemknê³o jej przez g³owê szybkie wspomnienie: przed bardzo wielu latami prze¿y³a to odkrycie po raz pierwszy. Nie zda¿y³a cofnaæ siê. Zanim zda³a sobie sprawê z czasu i z miejsca tej chwili, ujrza³a mroczny korytarz, którym bieg³a na dzwiêk dzwonka, drzwi otwierane, nag³e rozwidnienie siê, a na schodach w pe³nym swietle padajacym z okna na pó³piêtrze postaæ m³odego legionisty. Jednoczesnie przypomnia³a sobie, ¿e w kilka tygodni pózniej mówi³a patrzac w oczy Paw³a Siechenia: „Kiedy zobaczy³am ciê wtedy po raz pierwszy, sta³o siê ze mna cos, czego jeszcze nigdy nie prze¿y³am. Zanim spyta³es siê, czy tu mieszkaja pañstwo Podhaliczowie, patrzy³es na mnie chwilê, pamiêtasz? To trwa³o bardzo krótko, ale mnie siê wyda³o nieskoñczenie d³ugo. Nie zda¿y³am nawet dobrze ci siê przyjrzeæ. Spostrzeg³am tylko, ¿e jestes bardzo blady i masz smutne oczy. Tylko tyle. Ale w ciagu tej sekundy, zanim us³ysza³am twój g³os, wyda³o mi siê, ¿e umieram. Nie, nie! - zaprzeczy³a szybko widzac pytanie w jego spojrzeniu. - To nie by³o bolesne uczucie. Radosne te¿ nie... - doda³a po chwili. - Tego w ogóle nie da siê nazwaæ”. I jeszcze raz tamtego dnia prze¿y³a owo uczucie zamierania, gdy zdaje siê, ¿e dawne ¿ycie uciek³o, a nowe nie zda¿y³o jeszcze nadejsæ. By³o to wieczorem, na chwilê przed zasniêciem. Z krótkiej rozmowy wiele dowiedzia³a siê o nowym lokatorze swoich opiekunów. Przydzielono mu u nich kwaterê. By³ porucznikiem drugiej brygady. Niedawno, podczas walk w Karpatach, zosta³ ciê¿ko ranny, otrzyma³ postrza³ w lewe p³uco. W³asnie wczoraj opusci³ szpital, lecz do ca³kowitego wyzdrowienia by³o mu jeszcze daleko, nie wiedzia³ nawet, kiedy bêdzie móg³ wróciæ na front... Gdy le¿a³a w ciemnosciach z zamkniêtymi oczami, s³ysza³a za sciana kroki porucznika. Nagle ucich³y. I wtedy, ale jakby we snie i dlatego silniej jeszcze, prze¿y³a uczucie podobne do tego, które ja przeniknê³o w po³udnie stojaca w otwartych drzwiach.
Majac oczy pe³ne tych wspomnieñ, nie czu³a, ¿e od kilku minut Litowka na nia patrzy. Z poczatku, chcac sprawdziæ wra¿enie swoich s³ów, rzuci³ na Annê wzrok krótki i podejrzliwy. Ale gdy nie zauwa¿y³ w zarysie jej lekko pochylonej postaci ¿adnej gwa³towniejszej zmiany, uspokoi³ siê. „Uwierzy³a” - przemknê³o mu przez g³owê. Tym lepiej. Jesli na starosæ zaczyna³a podobnie g³upieæ, dlaczego nie mia³by dalej mówiæ? Korci³o go, aby podzieliæ siê z Anna swymi obawami w zwiazku z osoba Nawrockiego. Co znaczy³ jego smiech? A te pytania tak lekko, niewinnie na pozór, bez ¿adnej zdawa³oby siê ukrytej intencji rzucane? A to „musi pan milczeæ?” Nie, to niemo¿liwe - wyda³o siê Litowce - aby Nawrocki móg³ siê czegokolwiek domyslaæ. Skad? Jakim sposobem móg³by wpasæ na trop tych starych, przebrzmia³ych historii? Udawa³, ¿e wie, o tak! to co innego, udawanie i wygrywanie na tym to sta³a policyjna metoda. Zaplataæ upatrzona ofiarê w sieæ pytañ, domyslników, niespodziewanych skojarzeñ, aby pózniej w odpowiedniej chwili jednym rzutem zacisnaæ pêtlê. „Ale to nie ze mna! - usmiechna³ siê do nieobecnego wroga - ze mna nie pójdzie tak ³atwo. Jeszcze nie zna mnie”. W tej samej jednak chwili zda³ sobie sprawê, ¿e jesli jest ju¿ mowa o walce pomiêdzy nim a Nawrockim, to przecie¿ pierwsze w niej kroki przynios³y niewatpliwy triumf posterunkowemu. To on przez ca³y czas górowa³ spokojem, on umkna³ w porê z dosæ sliskiego dla siebie terenu, jemu uda³o siê z kolei uchwyciæ inicjatywê w swoje rêce i najzaczepniejsze wypady przemyciæ pod maska niefrasobliwego i przyjaznego usmiechu. Wspomniawszy swoje zachowanie, zw³aszcza chwilê, w której tak nieopatrznie pozwoli³ sobie wyskoczyæ ze skóry, Litowka znowu siê zaniepokoi³.
Zrozumia³, ¿e dopóki jakims umiejêtnym posuniêciem nie zaskoczy z kolei Nawrockiego, dopóty ta pierwsza pora¿ka ze zjadliwa natarczywoscia wciskaæ siê bêdzie w ka¿da rozmowê z posterunkowym, w ka¿da mysl o nim. Zawsze bêdzie ju¿ strona skazana na bronienie siê, wymykanie i kluczenie. A czy¿ nie tego chcia³ Nawrocki? Czy nie têdy wiedzie droga do ostatecznego zaplatania siê i uwik³ania?
Bezsilny gniew chwyci³ Litowkê. Och, gdyby móg³ przychwyciæ tego szczeniaka, gagatka z ³adna buzia i delikatnymi ³apkami, wziaæ go w swoje obroty i rozprawiæ siê po swojemu, raz na zawsze. Ba! tylko jak siê do tego zabraæ? W du¿ym miescie wiedzia³by, co robiæ. Tam wystarczy³aby nocna godzina, pusta ulica. Ale tu, gdzie wszystkie zdarzenia wyp³ywaja na wierzch jak wzdête trupy wyparte wirami z dna rzeki? Zamysli³ siê. A mo¿e... taka noc jak dzisiaj, wiatr... mo¿e Anna? Uderzony niespodziewanym pomys³em, spojrza³ na nia.
Siedzia³a przed lustrem ciagle odwrócona plecami, w taki jednak sposób przechyli³a g³owê, i¿ nie ruszajac siê móg³ ze swego miejsca dojrzeæ profil. Wyraznie rysowa³ siê na tle rozstawionego pod sciana parawanu, tylko swiat³o lampy padajac z boku poszerza³o cokolwiek liniê policzka. Dziêki temu na pierwszy rzut oka twarz Anny wydawa³a siê obrzêkniêta.
Litowce zamar³y s³owa, które mia³ na koñcu jêzyka. Uczu³ w sposób nieokreslony, ¿e powinien natychmiast odwróciæ g³owê. Jednak nie móg³ oderwaæ oczu od siedzacej. Mia³ wra¿enie, ¿e ulega niezrozumia³emu nakazowi, równie ohydnemu i przera¿ajacemu, jak obraz, który go natarczywie pociaga³. Musia³ patrzyæ. Twarz Anny, nienaturalnie nabrzmia³a i blada, robi³a wra¿enie umar³ej. A przecie¿ ¿y³a. ¯y³a w bezsilnym opadniêciu dolnej wargi, w oku jakby oslep³ym, w têpym skurczu miêsni, których napiêcie sparali¿owa³o Litowce oddech. Widzia³ w swoim ¿yciu wiele twarzy sciêtych nienawiscia, ale w ¿adna z nich nienawisæ nie wessa³a siê piêtnem tak szczególnym, jak w tê, która mia³ przed soba. Przed wielu laty na froncie zobaczy³ pewnego dnia ludzi zatrutych gazami. Noca rozswietlona dalekimi b³yskami, wsród z³owrogiej ciszy zbierano ich z pola. Na ziemi szarej, jakby przysypanej popio³em, wt³oczone w leje i wyrwy le¿a³y nieruchome, dziwacznie pokurczone cia³a o twarzach - gdy je oswietlono - straszliwie zmienionych, zsinia³ych, zastyg³ych w natê¿onym grymasie. Twarz Anny zdawa³a siê równie¿ ulec zatruciu. By³a w niej ta sama upiornosæ, co w tamtych ludziach z okopów: zamazanie granic pomiêdzy nienawiscia, strachem i cierpieniem, wzajemne przenikniêcie tych wszystkich uczuæ, milczacy osad, ch³ód.
Ciszy w pokoju ¿aden szelest nie maci³. To tylko doko³a, góra i bokami, wiatr bi³ z niezmienna zaciek³oscia, gwa³towne i czarne przyp³ywy napiera³y na sciany. Jak ma³y i wat³y wyda³ siê nagle Litowce dom! Jeszcze jedno silniejsze uderzenie i niby okrêt zerwany z kotwicy zawiruje krucha ³upinka wsród sprzecznych pradów, aby na oslep zanurzyæ siê w burzliwy odmêt. Kto zatrzyma jego bieg?
Wtem cos miêkkiego otar³o mu siê o nogi. To Makarek. Kopna³ go podra¿niony Opuszczony niespodziewanie przez posterunkowego, Seweryn nie wiedzia³, co z soba zrobiæ. Najniedorzeczniejsze, szalone pomys³y przelatywa³y mu przez g³owê. Ledwie Nawrocki znikna³ we drzwiach posterunku, chcia³ kierujac siê pierwszym odruchem biec za nim. I w tym momencie, gdy wyobrazi³ sobie siebie znów stojacego naprzeciw policjanta, uczu³, ¿e móg³by tego cz³owieka zabiæ. Wiêcej: zapragna³ go zabiæ. Jednoczesnie zda³ sobie sprawê, ¿e nie wystarczy³by mu sam fakt smierci Nawrockiego. Wówczas dopiero odczu³by ulgê, gdyby tamten przed smiercia cierpia³, gdyby cierpiac musia³ wiedzieæ, kto jest sprawca jego mêczarni.
W ciagu tej krótkiej chwili Seweryn mia³ wra¿enie, ¿e okrutne obrazy, które go opad³y, nie z niego pochodza, lecz syca siê jakas si³a le¿aca poza nim, niewiadoma i nieunikniona. Zanim jednak uczyni³ krok w kierunku ganka, oprzytomnia³. Zdja³ machinalnie czapkê, wiatr sprawi³ mu ulgê.
Na drodze by³o pusto. W pobli¿u pali³o siê tylko swiat³o w oknach posterunku. Przez jedno widaæ by³o sylwetkê Nawrockiego. Zdejmowa³ w³asnie p³aszcz.
Seweryn odwróci³ siê i ruszy³ przed siebie. Uszed³ ju¿ spory kawa³ek, gdy zorientowa³ siê, i¿ znalaz³ siê na koñcu wsi. Z g³êbi mroku wy³ania³ siê kanciasty cieñ koscio³a z wie¿a jeszcze nie wykoñczona i p³asko sciêta, a z boku, w odleg³osci dobrych paruset kroków, swieci³o siê okno plebanii. Wtedy przysz³o Sewerynowi na mysl, aby odwiedziæ ksiêdza Siechenia. Przypuszcza³, ¿e ze wzglêdu na godzinê i pogodê zastanie go w domu. Nie zastanawia³ siê, dlaczego chce to uczyniæ, czu³ tylko, ¿e nie mo¿e w podobnym stanie wróciæ do domu. Nie móg³ równie¿ byæ sam.
Proboszcza zna³ ma³o. S³ysza³ cos niecos o jego nieporozumieniach z okolicznymi dworami, wiedzia³, ¿e ojcu, chocia¿ daje pieniadze na przebudowê koscio³a, te¿ niejedno nie podoba siê w ksiêdzu. Ale by³o mu to obojêtne. Sam zas z kilku krótkich spotkañ w ciagu wakacji wyniós³ o ksiêdzu Siecheniu wra¿enie raczej korzystne. Ju¿ to samo, ¿e proboszcz sedelnicki ró¿ni³ siê od wielu swoich kolegów, usposabia³o go dziêki wrodzonej przekorze przychylnie. Teraz wydawa³o mu siê, ¿e nikt inny, tylko ten cz³owiek mo¿e mu pomóc. Nie wiedzia³ w czym i w jaki sposób, poszed³ za odruchem.
Minawszy drogê, pchna³ furtkê i scie¿ka biegnaca ogrodem wsród zesch³ych i w mroku szeleszczacych s³oneczników podszed³ do plebanii. Od frontu by³a ciemna, tylko z boku, najwidoczniej z okna kuchennego, pada³a na trawnik smuga s³abego swiat³a.
Seweryn zatrzyma³ siê.
Ogród pe³en ostrych chrzêstów, zdawa³ siê razem z wiatrem unosiæ ku górze i tam w ciê¿kich ciemnosciach sta³ nieruchomy jak chmura gradowa. Z daleka niezmiennym be³kotem dobiega³ m³yn.
Seweryn by³ ju¿ pewny, ¿e ksiadz wyszed³ z domu. Pomysla³: nie ma sensu zachodziæ na plebaniê. Ale gdy wyobrazi³ sobie drogê powrotna: d³uga, wiejska ulicê wsród chat milczacych i pod niebem, które ¿adnym g³osem nie odpowie niepokojowi, szybko podszed³ do drzwi i mocno zapuka³. Czeka³ d³u¿sza chwilê. Zapuka³ po raz drugi. Pos³ysza³ wreszcie za drzwiami czyjes powolne kroki. Otworzy³a Ksienia.
Spyta³:
- Ksiadz proboszcz w domu?
Nie pozna³a go i zaczê³a szybko mówiæ, ¿e proboszcza nie ma i pewnie nieprêdko przyjdzie, wiêc najlepiej jutro zg³osiæ siê.
Seweryn, wsparty ramieniem o uchylone drzwi, pchna³ je lekko