Ciekawe miejsca w sieci
Odpêdza³ pokusê snu, podobnie jak smiertelnie znu¿ony wêdrowiec prze³amuje sennosæ w obliczu niebezpieczeñstwa. Có¿ z tego, ¿e cia³o omdlewa ze zmêczenia, g³owa cia¿y, a powieki same bezsilnie opadaja? Trzeba wiedzieæ, kiedy mo¿na, kiedy wolno spaæ. Pozornie tak ³atwo jest wymknaæ siê nieprzyjacielowi. Zdawa³oby siê: mo¿na go zwiesæ, zmyliæ slad. Pomiêdzy wieczorem a najbli¿szym rankiem jaki¿ rozleg³y le¿y czas! Ka¿dy krok u poczatku wyznacza inna drogê. Tysiac scie¿ek biegnie w g³ab nocy, niknacych, gdy swit zedrze ciemnosci. Ale na ka¿dej wróg jest przy nas, cierpliwie, krok za krokiem da¿ac po naszym tropie. Spojrzeæ mu prosto w oczy, nie zadr¿eæ, nie ugiaæ siê przed jego zdobywcza si³a, to jedno mo¿e ocaliæ. Ale jak wydrzeæ z siebie z³o, które w nas czai siê zawsze wyczekujace, zawsze gotowe do skoku? Jak pochwyciæ wroga, który jest w naszej krwi i w naszych myslach?
Ksiadz Siecheñ klêcza³, skrzy¿owane ramiona wspar³szy o niski sto³ek. Pochyli³ g³owê. Mia³ wra¿enie, jakby mu barki ogromny ciê¿ar przygniót³.
Gdy zapada noc taka, jak dzisiaj, bez granic, wydaje siê, ¿e z³o ca³ego swiata scieka w serce czuwajacego. Doko³a, na bezmiernych obszarach, w niskich chatach wiejskich i dalej, w ludowych kamienicach uciszonych miast spia ludzie zmordowani dniem. Bezbronny t³um. £atwa zdobycz. Któ¿ spi snem sprawiedliwego? D³onie, które jeszcze przed chwila chciwie siêga³y po rozpustê i zysk, dygoca teraz niespokojnie, jak p³omieñ przygnieciony popio³em. Nagie cia³a dysza goraczkowo. Zwarte usta skry³y k³amstwa i kuszace podszepty, powieki zamknê³y pope³nione i przysz³e zbrodnie. Gdzie¿ sa mury mierzone trzcina z³ota?
Wiatr szarpna³ otwartym oknem. Okiennica uderzy³a o szybê. Chlusna³ deszcz.
Ale proboszcz nie poruszy³ siê. Jego oczy szeroko rozwarte zdawa³y siê przebijaæ ciemnosæ. Dra¿a ja a¿ do przepastnego dna. Zwyciê¿aja przestrzeñ. Czas stana³. I przez sekundê, która trwa wieki, wydaje siê klêczacemu, ¿e widzi wszystko, co dzieje siê na swiecie a¿ po jego najodleglejsze krañce. Straszliwa chwila. To jest tak, jakby jakas zas³ona spad³a rozciêta nagle niewidzialna rêka, ukazujac grozna wizjê.
Oto ziemia niezmiernie ogromna, a jednoczesnie tak drobna, i¿ mo¿na ja ramieniem opasaæ, le¿y nieruchoma, sciêta cisza: bezkresna, ruda pustynia, obszary zje¿one czarnymi kamieniami, zastyg³e wody, lasy skamienia³e, miasta puste jak szkielety, a nad tym nieskoñczonym cmentarzyskiem niebo niskie i miedziane. Niebo, którego ciê¿ar przygniata serca spiacych. Ludzie! Widaæ ich cia³a pokotem rzucone na zesch³a ziemiê, jedno przy drugim, nagie i sine, niby nieskoñczony szereg umar³ych. I nagle, jakby na jeden wielki g³os rozcinajacy milczenie od wschodu do zachodu i od pó³nocy na po³udnie, budza siê wszyscy. Ale nikt nie zrywa siê i nie spieszy pos³usznie ku wezwaniu. ¯adne wo³anie mu nie odpowiada. ¯aden szept ani ruch nie targna niewzruszonym spokojem. Piersi le¿acych uderzone niebem zamar³y. To tylko ich oczy szeroko rozwarte oddychaja smiertelna trwoga. Przera¿eniem nie pozostawiajacym miejsca dla nadziei.
- Jestem z wami! - szepce ksiadz Siecheñ. Bo czy¿ nie pêta go niemoc ta sama, która wszystkim na ziemi ka¿e w tej chwili konaæ, lecz nie pozwala umrzeæ? Oto równosæ, o której ludzie nie chca wiedzieæ. Bogactwo staje siê podobne ³achmanom ¿ebraka, w³adza kruszy siê w pora¿onych d³oniach i jak próchno przesypuje przez palce. Ale gdy ranek przywróci ziemi jej kuszacy kszta³t, któ¿ z ¿ywych wyrzeknie siê dobrowolnie z³udnych przywilejów? Kiedy¿ wybije godzina sprawiedliwosci dla krzywdzonych i poni¿anych? Tyle doko³a chciwosci, okrucieñstw, tyle k³amstw i jadu nienawisci i pogardy, i¿ zdaje siê, ¿e nic nie zdo³a zasklepiæ krwawiacych ran. Có¿ mo¿e zmieniæ siê? Tu choæby, na tym drobnym skrawku sedelnickiej ziemi. Dziedzic sedelnicki nie zrzeknie siê bez przymusu swoich rozleg³ych pól i lasów, jak drapie¿ne kleszcze opasujacych doko³a nêdzne ch³opskie zagrody. Grzegorz Litowka nie porzuci strêczycielstwa. Zab³akanej w dalekim miescie Oldze Kukiszów ¿aden g³os nie podszepnie powrotu do rodziców. M³ody Burak, kiedy wyjdzie z wiêzienia, znowu zacznie krasæ. Kierownik poczty nie z³agodzi serdeczniejszym s³owem cierpieñ umierajacej ¿ony. Fiodor Dubrowski, nienasycony swoja m³odoscia, z lekkim sercem porzuci po miesiacu ka¿da dziewczynê. Ile¿ ich jeszcze przyjdzie p³aczacych na niego, jak przedtem przychodzi³y z ¿alami na Siemiona? A Siemion, któremu ju¿ tak niewiele chwil pozosta³o do ¿ycia... A Michas...
Proboszcz zaciska d³onie. Gêste krople potu zwil¿aja mu skronie.
- Najlichszym z lichych jestem, Panie. Tamci nie znaja Ciê, dlatego b³adza. Ale mnie ukaza³es siê, jak wicher wstrzasna³es mna... Da³es wszystko. A có¿ ja dajê?
Jak¿e nêdzny jest plon minionych lat! Có¿ uczyni³ dla ludzi, których mu powierzono? Nigdy nie umia³ znalezæ drogi do cz³owieka. A za to jak czêsto i w jak wielu okolicznosciach czu³ siê intruzem. Tak rzadko udawa³o mu siê prze³amaæ bolesny i upokarzajacy mur, który odgradza³ go od ludzi wtedy w³asnie, gdy chcia³ im siebie ofiarowaæ. A jesli, zdarza³o siê, odnajdywa³ porozumienie, czy¿ by³o ono czyms wiêcej ni¿ przelotnym b³yskiem ukazujacym zaledwie w mglistym oddaleniu, jak ogromne musi byæ szczêscie, gdy zbudzi siê zb³akana duszê z letargu i oczyszczona postawi przed Panem.
Prze¿y³ kilka takich olsnieñ Kiedy ockna³ siê z omdlenia i otworzy³ oczy, wyda³o mu siê, ¿e jest w wiêzieniu. Mia³ wra¿enie, ¿e le¿y na twardej pryczy, w ciasnej i niskiej celi, w g³êbi wyraznie zarysowa³o siê ma³e, okratowane okno.
Nie zaniepokoi³ siê tym odkryciem. „Jest noc” - pomysla³ tylko. Nawet go to nie zainteresowa³o, w jaki siê tu sposób dosta³. Zamkna³ z powrotem powieki i tak le¿a³ d³u¿sza chwilê.
Dopiero szum wiatru i g³osy uswiadomi³y mu pomy³kê. Od razu przypomnia³ sobie miniona godzinê, wszystko a¿ do ostatniego b³ysku przytomnosci. Có¿ za historia! Lêki, widziad³a, urojone rozmowy, goraczkowa maligna, stek chorobliwych bredni. Stwierdza³ to jednak obojêtnie, bez wzruszenia, jakby w tym wszystkim nie bra³ bezposredniego udzia³u, lecz pozostawa³ z daleka w roli widza.
Czu³ siê zreszta teraz znacznie lepiej. Gdy usiad³, nie zakrêci³o mu siê w g³owie, mina³ równie¿ mêczacy bezw³ad cia³a, które chocia¿ dalekie od sprê¿ystosci, pozwala³o ju¿ przecie¿ soba kierowaæ. Pierwszych kilka ruchów wykona³ sztywno i niepewnie, jakby by³ manekinem. Jeszcze nie dowierza³. Ale gdy wyprostowa³ siê i stana³ na nogach, wstapi³a w niego otucha. Nie bez z³osliwej uciechy pomysla³ o policjantach, których tak zrêcznie umia³ pozostawiæ poza soba. Wróci³a mu i sprawnosæ myslenia. Orientujac siê wed³ug przebytej drogi, móg³ przypusciæ, i¿ wed³ug wszelkiego prawdopodobieñstwa znajdowa³ siê gdzies w okolicy Wo³kowyska. Przedostania siê do miasta wola³ nie ryzykowaæ. Zaspokoiæ g³ód- to by³o obecnie najwa¿niejsze. Nie czekajac na swit, postanowi³ natychmiast, korzystajac z os³ony nocy, wyruszyæ na poszukiwanie jakiejs wsi. By³ pewny, ¿e instynkt go nie omyli i dobrze poprowadzi.
Wygramoli³ siê z sza³asu i poszed³ w kierunku, w którym uczyni³ pierwszy krok. Przyzwyczajony do czêstego przebywania w ciemnosciach, szybko oswoi³ siê z terenem. Po zapachu mokrade³ domysli³ siê, ¿e idzie wzd³u¿ rzeki. Bór sosnowy w tym miejscu by³ wysoki i gêsty, lecz brak krzaków u³atwia³ posuwanie siê naprzód. Ju¿ po paru minutach Morawiec odró¿nia³ ciê¿kie i twardo mrok ¿³obiace cienie pni. Wymija³ je pewnie, o¿ywiony ruchem szed³ coraz szybciej, ostry wiatr siek³ go po twarzy, nie czu³ jednak ch³odu. By³o mu lekko, prawie radosnie. Wsród tego wewnêtrznego upojenia traci³ chwilami swiadomosæ, i¿ znajduje siê w lesie. Wysokie szumy ogromnymi wodospadami raz po raz sp³ywa³y na ziemiê, i oto, jakby zap³odnione tym o¿ywczym deszczem, wyrasta³y nagle pod nogami puszyste trawy, wolna przestrzeñ ³ak otwiera³a siê doko³a, wiatr nastraja³ cia³o pospiesznym i szerokim oddechem. Wyda³o siê Morawcowi, i¿ tylko patrzeæ, a gwa³towniejszy podmuch sp³ynie snopem swiat³a, rozewrze w górze ciemnosci i wielkie niebo nocy wstanie wysoko, pe³ne gwiazd wirujacych bezszelestnie: obszar bezkresny, pod którego bezpieczna os³ona uspiona noc wolno toczy swoje pola, miasta, lasy i rzeki. Kilka razy zawadza³ o wystajace korzenie, traci³ równowagê, lecz machinalnie wyprostowywa³ siê i szed³ dalej nie zauwa¿ajac nawet potkniêæ. Coraz wyrazniej zdawa³ sobie sprawê, ¿e musi siê spieszyæ i ani na chwilê nie wolno mu zatrzymaæ siê i odpoczaæ. Mia³ niejasna, lecz uporczywa pewnosæ, ¿e gdyby teraz przystana³ - natychmiast wszystko by siê odmieni³o. Znajdowa³ siê w stanie podobnym do marzenia pó³sennego, kiedy prze¿ywa siê powiewne obrazy pe³ne napiêcia nerwów, lecz wie siê jednoczesnie, i¿ obok, jakby o krok, stoi i czeka inna rzeczywistosæ i tylko nieznaczny ruch wystarczy nieuwa¿nie w jej kierunku uczyniæ, aby jak wirom rzeki pozwoliæ siê jej wciagnaæ. Pocza³ go ogarniaæ niepokój. By³o mu coraz gorêcej, palto zapiête pod szyjê utrudnia³o oddech. Rozpia³ je wiêc, odwina³ szalik, czapkê zsuna³ z czo³a.
Nagle poczu³, ¿e grunt pod nogami staje siê miêkki. Zrobi³ jeszcze kilka kroków: ziemia wyraznie ugina³a siê. „Bagna!” - przemknê³o mu przez g³owê. Skrêci³ raptownie w bok, rzuci³ siê ca³ym cia³em, ale ledwie dotkna³ nogami ziemi, uswiadomi³ sobie, i¿ szybko zapada siê w grzaskie mokrad³o. Instynktownie wyciagna³ przed siebie ramiona. Nie znalaz³ ¿adnego oparcia, powietrze wymknê³o mu siê z d³oni jak osliz³a ryba, szarpna³ siê, chcia³ siê podzwignaæ, uwolniæ nogi oblepione ju¿ po kolana gêsta mazia. Gdy wyprê¿y³ a¿ do bólu musku³y pleców i ju¿ siê zamierza³ poderwaæ do rozpaczliwego skoku, zawirowa³o mu w g³owie, a w górze wysoko ponad soba, jakby w przelocie, ujrza³ czarne, ³opoczace skrzyd³a sosen. Jednoczesnie md³y odór bagniska uderzy³ go w nozdrza, pod palcami poczu³ lepka wilgoæ. Krzykna³.
Ju¿ siê nie zastanawia³ nad celowoscia ruchów. Jak zwierzê osaczone w lesnym ostêpie szamota³ siê slepo, bi³ rêkoma przed siebie. Grzêzna³ przecie¿ w mokrad³o coraz g³êbiej. Ju¿ do pasa siê zanurzy³ i ciagle jeszcze nie czu³ pod stopami oparcia: przepasæ rozwiera³a siê powoli, wch³ania³a szarpiace siê cia³o bezszelestnie. Chcia³ jeszcze raz krzyknaæ, wo³aæ pomocy. Ale strach i obrzydzenie zd³awi³y mu gard³o. Us³ysza³ jedynie st³umione rzê¿enie, nieporadny, chrapliwy be³kot cz³owieka, który dusi siê. „Koniec” - pomysla³. Nie czu³ ¿alu, ¿e umiera. Ogarnê³a go tylko zaciek³a nienawisæ do podobnego koñca, do smierci tak przypadkowej, bezsilnej i wstrêtnej. Zdawa³ sobie sprawê, ¿e przytomnosæ nie opusci go do ostatniej chwili. Bêdzie dzia³a³ nawet wówczas, gdy b³oto zacznie mu siê wdzieraæ do ust, zalewaæ uszy, potem nos, wreszcie oczy. Wzdrygna³ siê. Znów usuna³ siê g³êbiej. Woñ zgnilizny, ciê¿ka i duszna, przyprawia³a go o md³osci.
By³a cisza. Wiatr zatrzyma³ siê gdzies ponad lasem. Tylko rozbudzone bagno dawa³o o sobie znaæ g³uchym bulgotem. W pobli¿u, mo¿e z odleg³osci kilkudziesiêciu kroków, krzykna³ jakis ptak. Natychmiast drugi odpowiedzia³ z daleka. Dzikie kaczki.
Morawiec nie rusza³ siê. Odzyska³ równowagê, sta³ wyprostowany, z d³oñmi lekko wzniesionymi. By³o doko³a tak ciemno, i¿ wzrok na pró¿no szuka³ jakiegokolwiek punktu oparcia. Có¿? Zanim godzina przedswitu rozjasni mrok, bêdzie ju¿ po wszystkim. Nikt nawet nie domysli siê, co siê tu wydarzy³o pewnej nocy. Za kilka tygodni mrozy zetna mokrad³a, spadnie snieg... Pomysla³, ¿e najlepiej uczyni przyspieszajac koniec. Im prêdzej, tym lepiej. Przechyli³ siê wiêc, ale zanim wykona³ zamierzony ruch, wyda³o mu siê, ¿e nogami opar³ siê wreszcie o pewny grunt. By³o jednak za pózno. Nie zdo³a³ ju¿ opanowaæ rozpêdu, który sam wywo³a³, gwa³towne szarpniêcie celem utrzymania równowagi spózni³o siê o u³amek sekundy i Morawiec zeslizna³ siê na bok. Upad³ na prawa stronê, d³awiacy ch³ód dosiêgna³ mu piersi, ogarna³ ramiê. Wtedy zacza³ krzyczeæ.
Ksiadz Siecheñ us³ysza³ ju¿ pierwsze wo³anie Morawca. Dobieg³o go z daleka. Natychmiast zatrzyma³ siê. G³os przyszed³ od strony Zelwianki. Czy¿by ktos zab³adzi³? Proboszcz skrêci³ ze scie¿ki i zacza³ pospiesznie isæ na prze³aj lasem. Po gruncie opadajacym ku do³owi lekka pochy³oscia pozna³, ¿e rzeka musia³a przep³ywaæ niedaleko. Zwolni³ wiêc kroku, wiedzac, ¿e w tej czêsci lasu zdradzieckie bagna ciagnê³y siê na znacznej przestrzeni. Wiatr, wciskajacy pomiêdzy drzewa zgêszczony zapach wilgoci, wskazywa³ na bliskosæ mokrade³.
Wo³anie nie powtórzy³o siê. Ksiadz Siecheñ przystawa³ kilka razy, nic jednak nie s³ysza³, by³a cisza, nawet szum sosen pop³yna³ góra st³umiony. Sadzac, ¿e uleg³ z³udzeniu, zamierza³ zawróciæ, gdy nagle w odleg³osci kilkudziesiêciu najwy¿ej kroków rozleg³ siê przejmujacy krzyk, g³os mê¿czyzny gwa³townie na pe³nym oddechu wyrzucony, wibrujacy przera¿eniem, wo³anie, które zrazu wyda³o siê krótkie, lecz zanim siê urwa³o, przesz³o w przeciag³y skowyt, rozdzierajacy, ob³akany ryk.
Ksiadz Siecheñ zadr¿a³. Podobnie krzyczacych ludzi s³ysza³ w czasie wojny. Od razu zda³ sobie sprawê, ¿e musi komus groziæ niebezpieczeñstwo.
- Kto tu? - zawo³a³.
Posuna³ siê naprzód kilka kroków i poczu³, ¿e ziemia pod nogami zaczyna siê uginaæ. Teraz wszystko zrozumia³. Nie zastanawiajac siê, ¿e sam siê nara¿a na niebezpieczeñstwo, rzuci³ siê przed siebie w ciemnosæ. Grzazki grunt lekko siê rozstapi³ i proboszcz po kolana zapad³ siê w b³oto. Ale ju¿ przy sobie, zaledwie o parê metrów, s³ysza³ rzê¿enie cz³owieka, oddech przyspieszony, wcisniêty gdzies nisko, jak gdyby ze dna g³êbokiej przepasci wychodzacy. W tej chwili na nowo zerwa³ siê wiatr. Gwa³townym k³êbem runa³ z wysoka. Zafalowa³o powietrze. Ksiadz Siecheñ, wykrzykujac jakies s³owa krótkie i urywane, przechyli³ siê i nagle, gdy wyda³o mu siê, ¿e zapada siê w mroczna g³ab, uczu³ pod palcami zacisniêta d³oñ. Schwyci³ ja, ju¿ ramiona tamtego cz³owieka trzyma³ w swoich ramionach, przyciagna³ je, poderwa³, jakby dzwignaæ chcia³ ogromny g³az. Mysl proboszcza pracowa³a równo i spokojnie. Zdawa³ sobie sprawê, ¿e od tej jednej minuty zale¿eæ bêdzie nie tylko ¿ycie tamtego cz³owieka, lecz i jego w³asne. Ta swiadomosæ doda³a mu si³. Czu³, ¿e si³a o jaka siebie nawet nie podejrzewa³, wstêpuje w niego i na wskros przenika. Z odleg³osci czasu nigdy nie zdo³a sobie przypomnieæ, w jaki sposób uda³o mu siê tego przypadkowo spotkanego mê¿czyznê uratowaæ. Pozostanie mu jedynie w wyobrazni ciemnosæ, a w niej okrutny ciê¿ar obcego cia³a, które przyciaga³ ku sobie kurczowym naprê¿eniem musku³ów. Mia³ wra¿enie w tej chwili, jak gdyby zwar³ siê z nieub³aganym wrogiem, jak gdyby od tego, czy zwyciê¿y, czy pozwoli siê pokonaæ, zale¿a³o nie tylko ¿ycie, lecz cos o wiele wiêkszego.
Z poczatku Morawiec by³ zbyt oszo³omiony zjawieniem siê nieoczekiwanego zbawcy, aby dopomóc jego wysi³kom. Gdy jednak uczu³, ¿e ciê¿ar bagna usuwa siê powoli z piersi, wyprê¿y³ siê instynktownie, mocniej przywar³ do obejmujacych go ramion. I tak przycisniêci do siebie, z³aczeni jednym oddechem i jednym dr¿eniem, walczyli zaciekle, w skupionym milczeniu.
Ksiadz Siecheñ poczu³ wyraznie pod nogami grunt. Wpar³ siê w niego mocno. Odetchna³. Tamten za to w ostatniej chwili os³ab³. G³owa opad³a mu bezsilnie, ramiona zwiotcza³y. Proboszcz pociagna³ go za soba jeszcze kilka kroków. Znajdowali siê ju¿ w lesie. Ostro¿nie wiêc, jakby mia³ do czynienia z chorym dzieckiem, u³o¿y³ mê¿czyznê na suchej ziemi.
Morawiec le¿a³ bez ruchu. Ogarnê³a go niemoc podobna tej, która nasz³a go przed godzina w sza³asie. Cia³o mia³ skostnia³e, oblepione b³otem, mimo to czu³ w sobie palace bolesne goraco. Szumia³o mu w g³owie. „Mam goraczkê” - pomysla³. Nagle wyda³o mu siê, ¿e cz³owiek, który go uratowa³, odszed³. Zaniepokojony, podzwigna³ g³owê.
Ksiadz Siecheñ, us³yszawszy szmer, przyklêkna³. Morawiec uspokoi³ siê. Z powrotem opar³ g³owê o ziemiê